داراییهای حاکمیتی مسدودشده ایران
گزارش قابلیت اقدام درباره داراییهای حاکمیتی مسدودشده ایران
تاریخ گزارش: ژانویه ۲۰۲۶
طبقهبندی: عمومی / طبقهبندینشده
مقدمه
این گزارش به شناسایی، ردیابی و بررسی مسیرهای حقوقی و دیپلماتیک برای بازیابی یا استفاده هدفمند از ثروت ملی ایران میپردازد؛ داراییهایی که در حسابهای امانی، محدودشده یا مسدودشده در خارج از کشور نگهداری میشوند.
یافتههای کلیدی
بخش عمده منابع مالی ایران دیگر صرفاً در بانکهای غربی مسدود نیست، بلکه عمدتاً در حسابهای امانی و محدودشده در کشورهای آسیایی نگهداری میشود.
بیش از ۱۹ میلیارد دلار
برآورد مجموع داراییهای شناساییشده با قابلیت اقدام بالا.
۸۸ میلیون دلار
برآورد داراییهای باقیمانده مسدودشده در ایالات متحده که در مقایسه با سایر منابع، مبلغ ناچیزی محسوب میشود.
پنج مخزن اصلی داراییها
این داراییها بر اساس حجم منابع و امتیاز قابلیت اقدام برای آزادسازی، انتقال یا استفاده بشردوستانه رتبهبندی شدهاند.
۱. درآمدهای نفتی
انتقال از کره جنوبی به قطر
مبلغ:
۶ میلیارد دلار
وضعیت:
این منابع از سپتامبر ۲۰۲۳ در حسابهای محدودشده در بانکهای قطر نگهداری میشوند.
مسیر کوتاهمدت:
فعالسازی کانال بشردوستانه میان ایالات متحده و قطر برای تأمین غذا، دارو و تجهیزات پزشکی.
ارزیابی:
این منابع همچنان تحت نظارت فعال ایالات متحده قرار دارند.
امتیاز قابلیت اقدام:
۵ از ۵
۲. حسابهای امانی مربوط به بدهی برق عراق
کانال عمان
مبلغ:
تا سقف ۱۰ میلیارد دلار
وضعیت:
این منابع در بانک تجارت عراق سپردهگذاری شدهاند و بخشی از آنها به عمان منتقل شده است.
مسیر کوتاهمدت:
استفاده از معافیتهای تحریمی ایالات متحده برای تسویه بدهی با طرفهای ثالث و خرید کالاهای اساسی.
ارزیابی:
سازوکار اجرایی این مسیر پیشتر ایجاد و آزمایش شده است.
امتیاز قابلیت اقدام:
۵ از ۵
۳. درآمدهای نفتی مسدودشده در ژاپن
مبلغ:
حدود ۳ میلیارد دلار
وضعیت:
این منابع از سال ۲۰۱۸ در مؤسسات مالی ژاپن مسدود شدهاند.
مسیر کوتاهمدت:
دریافت مجوزهای اختصاصی از دولت ژاپن، با هماهنگی و تأیید ایالات متحده، برای انجام تجارت بشردوستانه.
ارزیابی:
ژاپن آمادگی نسبی خود را برای تسهیل آزادسازی یا استفاده مجاز از این منابع نشان داده است.
امتیاز قابلیت اقدام:
۴ از ۵
۴. حسابهای بانکی در اروپا
بقایای مالی مرتبط با برجام
مبلغ:
چند میلیون یورو
وضعیت:
مبالغ محدودی در مؤسسات مالی اروپایی باقی مانده است؛ از جمله حدود ۱.۳ میلیون یورو در آلمان.
نکته مهم:
این مبلغ شامل حدود ۱.۶ میلیارد دلار دارایی بانک مرکزی ایران در لوکزامبورگ نمیشود که در حال حاضر موضوع دعاوی قضایی است.
ارزیابی:
این منابع در مقایسه با سایر داراییها با ریسک سیاسی پایینتری مواجهاند.
امتیاز قابلیت اقدام:
۴ از ۵
۵. سپردههای خارجی بانک مرکزی
امارات متحده عربی
مبلغ:
اعلامنشده، اما احتمالاً قابلتوجه
وضعیت:
این داراییها تحت نظارت بانک مرکزی امارات متحده عربی و چارچوبهای تحریمی قابلاجرا قرار دارند.
مسیر کوتاهمدت:
آزادسازی موردی برای مصارف خنثی یا بشردوستانه از طریق تعاملات دیپلماتیک محرمانه و هدفمند.
ارزیابی:
این مسیر نیازمند تعامل دیپلماتیک مستمر، دقیق و غیرعلنی است.
امتیاز قابلیت اقدام:
۳ از ۵
اصطلاحات تحریمی
مسدودشده
مالکیت دارایی همچنان متعلق به ایران است، اما انتقال، جابهجایی یا استفاده از آن توسط یک مرجع قانونی یا تحریمی، مانند دفتر کنترل داراییهای خارجی ایالات متحده، متوقف شده است.
محدودشده یا امانی
دارایی در حسابهای مشخص، معمولاً با ارز محلی، نگهداری میشود و فقط برای اهداف از پیش تعیینشده مانند خرید غذا، دارو یا کالاهای بشردوستانه قابل استفاده است.
مصادرهشده
مالکیت قانونی دارایی بر اساس حکم دادگاه یا یک فرایند قانونی سلب شده است؛ برای مثال با هدف پرداخت غرامت یا اجرای احکام قضایی. در این حالت، دارایی دیگر از نظر قانونی متعلق به ایران نیست.
نقشه راه پیشنهادی تعامل
دوره ۹۰ روزه
روزهای ۱ تا ۳۰
جمعآوری اطلاعات
برقراری ارتباط رسمی با نهادهای مسئول اجرای تحریمها، از جمله:
دفتر کنترل داراییهای خارجی ایالات متحده
امور جهانی کانادا
دفتر اجرای تحریمهای مالی بریتانیا
ارسال درخواستهای شفافیت و دسترسی به اطلاعات برای تأیید جدیدترین ارقام موجود.
تعامل دیپلماتیک با قطر و عمان بهمنظور روشنسازی سازوکارهای نظارتی، صدور مجوز و انتقال منابع.
روزهای ۳۱ تا ۶۰
دریافت مجوزهای هدفمند
حمایت از درخواستهای مشخص برای دریافت مجوزهای بشردوستانه، از جمله مجوزهای مربوط به دارو و تجهیزات پزشکی.
طراحی یک سازوکار امانی شخص ثالث تحت نظارت یک نهاد بینالمللی بیطرف، مانند سازمان ملل متحد یا کمیته بینالمللی صلیب سرخ.
آمادهسازی حقوقی برای انتقال یا مدیریت داراییها در صورت شناسایی رسمی یک دولت انتقالی یا جانشین.
روزهای ۶۱ تا ۹۰
فشار و تعامل دیپلماتیک
تشویق اتحادیه اروپا به انتشار دستورالعملهای شفافتر درباره معافیتهای بشردوستانه و کانالهای مالی مجاز.
رایزنی با ژاپن و کره جنوبی برای هماهنگی با وزارت خزانهداری ایالات متحده در زمینه دسترسی قانونی به منابع محدودشده.
هدف:
دستیابی به دستکم یک نتیجه ملموس بشردوستانه، مانند صدور مجوز برای ارسال دارو، بهمنظور ایجاد اعتبار و افزایش شتاب دیپلماتیک.
نهادهای اصلی هدف برای رایزنی
وزارت خزانهداری ایالات متحده
دفتر کنترل داراییهای خارجی
امور جهانی کانادا
وزارت خزانهداری بریتانیا
دفتر اجرای تحریمهای مالی
سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا
وزارت امور خارجه ژاپن
نسل زد
پروژه داراییهای مسدودشده
یادداشت روششناختی
این گزارش بر اساس تحلیل اسناد حقوقی، گزارشها و انتشارات رسمی دولتها و دادههای مالی تأییدشده تهیه شده است.
تمام ارقام، برآوردهایی مبتنی بر جدیدترین اطلاعات در دسترس تا پایان سال ۲۰۲۵ هستند.
وضعیت حقوقی، میزان دسترسی و ارزش تخمینی داراییهای شناساییشده ممکن است در نتیجه دعاوی قضایی، تصمیمات تحریمی، توافقهای دیپلماتیک، نوسانات ارزی یا انتشار اطلاعات جدید از سوی دولتها تغییر کند.